Auteur: Eefje van ’t Hof
Mei 2025

Long COVID, ook Post COVID genoemd, is een jonge ziekte waarover enkele jaren terug nog vrijwel niets bekend was. Gelukkig is de kennis over deze ziekte snel aan het groeien. De laatste jaren zijn wereldwijd veel wetenschappelijke publicaties verschenen, waaronder een groot deel over allerlei factoren die bijdragen aan het ontstaan van Long COVID. We weten inmiddels dat Long COVID een ingewikkelde aandoening is die meerdere lichaamssystemen tegelijk kan beïnvloeden. Vaak ziet men een samenloop van verschillende ontregelingen in het immuunsysteem, zenuwstelsel, de stofwisseling en/of het vaatstelsel. De onderliggende ziekteprocessen lijken elkaar te versterken, wat kan leiden tot een diversiteit aan symptomen.

Nog altijd bestaat de misvatting dat Long COVID een psychische ziekte is. Steeds meer studies tonen echter aan dat er bij Long COVID-patiënten objectieve lichamelijke afwijkingen bestaan. Wel kunnen psychische klachten (zoals angst of depressie) voorkomen. Deze zijn echter vaak secundair, oftewel als gevolg van langdurige ziekte en het leven met invaliderende klachten, óf mogelijk te verklaren aan de hand van biologische processen. Kortom: Long COVID is een lichamelijke aandoening met soms psychische gevolgen, maar zonder psychische oorsprong.

Figuur met een overzicht van de primaire en secundaire biologische mechanismen die beïnvloed worden door Long COVID.

Figuur 1 (Al-Aly, 2024; Greenhalgh, 2024; Neys, 2024; Bar-Tana, 2025)

Pathologische mechanismen bij Long COVID

Dit overzicht bevat de verschillende pathologische mechanismen die een rol kunnen spelen bij het ontstaan van Long COVID. Het toont primaire en secundaire verstoringen van biochemische en cellulaire processen die elkaar kunnen versterken.

De primaire biologische mechanismen kunnen leiden tot weefselschade en diverse verstoorde functies in het lichaam. De secundaire mechanismen verklaren de grote verscheidenheid aan mogelijke symptomen bij Long COVID.

Mechanismen

Primair

Immuunontregeling Auto-immuniteit Microstolsels Vaatwandschade Mogelijke rol van TorS Overactief celsysteem Viruspersistentie Reactivatie van virussen

Mechanismen

Secundair

Complementontregeling Ontsteking en weefselschade Darmmicrobioom Dysbiose Mitochondriën Verstoorde energieproductie Dysautonomie Autonome ontregeling

Mechanismen

Secundair

Serotoninetekort In de hersenen Spieren en amyloïd Afzetting in weefsels Hormoonontregeling Verstoorde hormoonhuishouding

Conclusie

Long COVID is niet één ziekte, maar een complex netwerk van onderling verbonden biologische verstoringen in het lichaam. Ook kan het per patiënt anders uitpakken, waardoor het klachtenpatroon van Long COVID heel divers is. Na een infectie met het coronavirus (SARS-CoV-2) kan een vicieuze cirkel ontstaan, waarbij allerlei lichaamsprocessen verstoord raken en elkaar blijven versterken. Door een verstoord immuunsysteem kan bij sommige mensen het ontstekingsniveau verhoogd blijven. Dit beschadigt weefsels zoals bloedvaten, spieren, zenuwen en andere organen, en kan ook leiden tot verstoorde functie van de mitochondriën, microstolsels en reactivatie van bestaande virussen.

Deze continue ontstekingen in het lichaam leiden ook tot een verstoorde hypothalamus-hypofyse-bijnier-as, wat de afweer en hormoonbalans verder ontregelt. Hierdoor ontstaat een zichzelf versterkende cirkel, waarbij een reeks aan verstoringen elkaar in stand houdt.

Bronnen Begrippen Afkortingen

Meer onderzoek is hard nodig. Om te begrijpen hoe deze vicieuze cirkel kan worden doorbroken.

Doneer voor onderzoek

Webinar met Dr. Iwasaki

Bekijk "The Latest on Long COVID Research" >

Webinar met Amy Proal

Bekijk "The Latest on Long COVID Research" >

GIC-SLCI Program Serie

Bekijk "Long COVID Research, Policy & Economic Impact Session 1" >

Veelgestelde vragen

Stichting Long COVID richt zich op het financieren en versnellen van onderzoek. Wij zijn geen patiëntenvereniging en kunnen helaas geen persoonlijke medische begeleiding bieden.

Voor hulp en informatie over zorg, werk en het dagelijks leven kun je onder andere terecht bij C-support (tot 01-11-2026) en patiëntenorganisaties zoals PostCovid NL en Long Covid Nederland. Bespreek medische klachten altijd met je huisarts of behandelend arts.

Bekijk andere partijen in het Long COVID-veld >

Long COVID en Post COVID zijn verschillende namen voor dezelfde ziekte. We gebruiken de naam Long COVID, omdat deze naam in 2020 door een patiënt is bedacht toen er nog er nog nauwelijks iets over de ziekte bekend was. Het vertegenwoordigt de beweging die door patiënten wereldwijd in gang is gezet voor erkenning, onderzoek en behandeling. De naam Long COVID maakt duidelijk dat klachten langdurig kunnen aanhouden.

Daarnaast is de oorzaak van Long COVID nog niet volledig bekend. Mogelijk speelt bij sommige patiënten een aanhoudende infectie een rol. In dat geval is de term ‘post’, die suggereert dat de infectie voorbij is, mogelijk niet passend.

Lees meer over Long COVID >

Onderzoek laat zien dat vaccinatie tegen COVID-19 de kans op Long COVID na een coronabesmetting gemiddeld kan verkleinen. Vaccinatie voorkomt Long COVID echter niet volledig.  

Er zijn ook mensen die langdurige klachten ontwikkelen na een COVID-19-vaccinatie. Deze klachten kunnen sterk lijken op die van Long COVID. Het is vaak moeilijk om achteraf vast te stellen of klachten door de vaccinatie zijn ontstaan of door een coronabesmetting rond hetzelfde moment. Daarom is verder onderzoek nodig. Mensen met langdurige klachten na vaccinatie worden dan ook steeds vaker meegenomen in onderzoek naar Long COVID en verwante ziekteprocessen.  

Daarbij is het belangrijk om de verhouding in perspectief te zien: langdurige klachten na vaccinatie komen ook voor, maar Long COVID ontstaat verreweg het vaakst na een coronabesmetting.

Lees meer over langdurige klachten na vaccinatie bij C-support >

Bekijk alle veelgestelde vragen